Kasar flottesinde iyon tutucu ve peroksit stabilizatörü seçimi

Peroksit kasarda neden kontrolden çıkar?

Hidrojen peroksit alkali ortamda perhidroksil anyonuna ayrışır; ağartmayı yapan da bu anyondur. Sorun, ayrışmanın ikinci bir yolunun bulunmasıdır. Flottedeki demir, bakır ve mangan iyonları peroksidi katalitik olarak parçalar ve bu yolda perhidroksil değil hidroksil radikali açığa çıkar. Radikal hedef ayırt etmez, selülozu da oksitler.

Zararın kumaştaki görüntüsü metalin nerede durduğuna bağlıdır. Bir pas zerresi kumaşın üzerine oturmuşsa bozunma o noktada yoğunlaşır, lif orada çözünür ve kurutmadan sonra iğne deliği olarak görünür. Metal flotteye dağılmışsa kayıp yayılır: kopma ve yırtılma mukavemeti düşer, kumaş gözle normal durur ama laboratuvar sonucu düşer. Üçüncüsü bölgesel aşırı ağartmadır; açılma farkı o anda fark edilmez, boyamadan sonra abraj olarak geri gelir.

Çektirme kasarında literatürde verilen tipik çalışma bandı pH 10,5-11,5 ve 95-100 °C'dir. Bu bir sınıf aralığıdır, ürün spesifikasyonu değil; bandın neresinde durulacağını kumaş, makine ve süre belirler. Kritik olan nokta şudur: bu koşullarda peroksit zaten hızlı bozunur, metal katalizi bunun üstüne binen ikinci bir hızdır.

Bu üç hasar tipinin ortak özelliği, kasar makinesinin başında fark edilmemesidir. Kumaş ıslakken delik görünmez, mukavemet gözle ölçülmez, açılma farkı ancak boya zemine oturunca ortaya çıkar. Sorun bu yüzden neredeyse her zaman bir sonraki adımın hanesine yazılır.

Metalin kaynağı tek değildir. Ham pamuğun kendisi toprak ve hasat makinesinden metal taşır. Kullanma suyu demir ve mangan getirir. Boru hattı ve makine paslanır. Kostik, soda ve tuz gibi yardımcı maddelerin safsızlıkları flotteye metal ekler. Bir önceki partiden kalan kalıntı da hesaba girer. Bu kaynakların hiçbiri reçete yazarak kapatılamaz; reçetenin yaptığı iş, gelen iyonu etkisiz hale getirmektir.

İyon tutucu ile peroksit stabilizatörü aynı şey mi?

Aynı şey değiller, iki ayrı işi yaparlar.

İyon tutucu flottedeki metal iyonunu bağlar ve suda çözünür bir kompleks içinde tutar. Amaç iyonu katalizör olmaktan çıkarmaktır. Aynı molekül sertlik tuzlarını da bağladığı için kireç çökeltisini, makine taşını ve sert tuşeyi de azaltır.

Peroksit stabilizatörü ise bozunma hızını düzenler. Ağartma için bozunma zaten gereklidir; istenen, bunun işlem boyunca dengeli olması, ilk on dakikada tükenmemesidir. Klasik stabilizatör sodyum silikattır. Ucuzdur ve işini görür, ama makinede ve kumaşta silikat birikintisi bırakır, tuşeyi sertleştirir, sonraki adımlarda leke yapar. Organik stabilizatörlerin yaygınlaşma nedeni budur.

Piyasadaki ürünlerin çoğu iki işlevi birlikte taşır. Gerekçesi pratiktir: kasar flottesi zaten ikisine de ihtiyaç duyar, tek ürün dozajlamak iki ürün dozajlamaktan kolaydır ve bileşenler birbirini destekleyecek oranda ayarlanabilir. Ürün tanımında "iyon tutucu-stabilizatör" ifadesini gördüğünüzde kastedilen budur; DK SEQUA ACS bu tipe örnektir.

Akrilat, fosfonat, heptonat: hangisi hangi iyonda iyi?

Derin Kimya'nın aileleri de bu ayrıma göre kurulmuştur. DK SEQUA AC ve DK SEQUA AC MOD sodyum akrilat bazlıdır. DK SEQUA ACP ve DK SEQUA ACP MOD akrilat ile fosfonatın karışımıdır. DK SEQUA 1624 heptonat bazlıdır, DK PML K polimerik konsantredir, DK SEQUA PS PLUS karışım konsantresidir. Hangi üründen ne kadar verileceği suya ve prosese bağlıdır: müşteriden bekleniyor.

Seçimi kolaylaştıran soru tektir: sizin suyunuzda baskın olan ne? Sertlik yüksek, demir düşükse akrilat ağırlıklı bir ürün işi görür. Demir veya mangan varsa fosfonat içeren bir ürüne geçilir. Kostik konsantrasyonunun yüksek olduğu adımlarda heptonat tipleri ayakta kalır; birçok kompleks o ortamda dağılır.

Ürün sayısını azaltmak isteyen işletmeler tek bir karışım konsantrede karar kılar. Makul bir tercihtir, ama bedeli vardır: karışım hiçbir iyonda en iyisi değildir, ortalamada iyidir. Suyunda belirgin bir demir sorunu olan bir boyahanede ortalama iyi yetmez.

Su analizi neden reçeteden önce gelir?

Sertlik Türkiye'de çoğunlukla Fransız sertliği (°fH), Avrupa'nın bir bölümünde Alman sertliği (°dH) ile verilir. Dönüşüm sabittir: 1 °dH yaklaşık 1,79 °fH eder. Bu bir birim dönüşümüdür, ürün spesifikasyonu değil.

Toplam sertlik tek başına karar verdirmez. Geçici sertlik ısıtmayla çöker ve kumaşın üzerine biner; kalıcı sertlik flottede kalır. Peroksit açısından asıl tehlikeli olan iki metal, sertlik tablosunda hiç görünmeyen demir ve mangandır. Bunlar ppm düzeyinde ölçülür ve kalsiyumdan çok daha düşük derişimlerde zarar verir.

Su sert oldukça iyon tutucu talebi artar. Bu ilişkiyi kimse tartışmıyor, ama pratikte atlanan şey şu: kuyu suyuyla doğrulanmış bir reçete şebeke suyuna geçildiğinde aynı sonucu vermez ve bunun kaynağı boyahanede genellikle boyaya yüklenir.

Laboratuvardan istenecekler kısa bir listedir: toplam sertlik, kalsiyum ve magnezyum ayrı ayrı, demir, mangan, bakır, bikarbonat alkalinitesi, iletkenlik, pH. Numune depo girişinden değil, makinenin doldurma hattından alınır. Aradaki boru ve depo, analizin göstermediği demiri ekleyen yerdir.

Analiz yılda bir kez yapılıp dosyaya konmaz. Kuyu suyu mevsimle değişir, şebeke kaynağı değişebilir, filtre ve yumuşatma reçinesi yorulur.

İyon tutucuyu fazla vermek neyi bozar?

Bu, tedarikçi broşürlerinde geçmeyen kısımdır. İyon tutucu seçici değildir; bağlayabildiği her metali bağlar. Bazı proseslerin ise o metale ihtiyacı vardır.

Alfa amilaz haşıl sökme enzimleri yapısal kararlılık için kalsiyuma ihtiyaç duyar. Flottedeki serbest kalsiyumu kuvvetli bir kompleks yapıcı ile sıfıra yakın çekerseniz enzim aktivitesi düşer ve haşıl tam sökülmez. Kasar öncesi adımda bunu görmek zordur; sonuç, kasardan sonra düşük hidrofilite olarak çıkar.

Metal kompleks boyalarda sorun daha doğrudan görünür. Kuvvetli kompleks yapıcılar boyanın yapısındaki metali çekebilir; nüans kayar, haslık düşer. Yün ve poliamitte 1:2 metal kompleks boyalarla çalışırken iyon tutucu seçimi ve dozajı bu yüzden ayrı düşünülür.

Üçüncü etki stabilizasyon tarafındadır. Stabilizatör fazla verilirse peroksit yeterince bozunmaz; beyazlık tutmaz, çiğit kabuğu kalır, sonraki boyamada zemin sarı kalır. Boyahanede refleks "stabilizatörü artıralım" olduğu için bu hata sık tekrarlanır.

Dördüncüsü basittir: anyonik polimer artığı, sonraki adımdaki katyonik yumuşatıcı veya fiksatörle uyuşmaz. Durulama eksikse silikon lekesi ve fiksatör çökeltisi buradan çıkar.

Buradan çıkan kural kısa: dozaj suya göre ayarlanır, güvenlik payı diye iki katına çıkarılmaz. Fazlası hem parayı hem sonraki adımı götürür.

Belirtiden nedene: karar tablosu

Reçete hangi sırayla kurulur?

1. Suyu makinenin doldurma hattından numune alarak analiz ettirin. Sertliğin yanında demir, mangan ve bakır isteyin.
2. Baskın iyona göre ürün sınıfını seçin: sertlik ağırlıklıysa akrilat, ağır metal varsa fosfonat içeren, yüksek kostikli adımda heptonat.
3. İyon tutucuyu flotteye peroksitten ve alkaliden önce verin. İyonu, peroksit ile karşılaşmadan bağlaması gerekir.
4. Konsantreyi kumaşın üzerine dökmeyin. Seyreltip dolaşım varken dozajlayın.
5. İşlem sonunda kalıntı peroksidi ve pH'ı ölçüp parti kaydına yazın. Ölçmediğiniz bir değeri sonradan tartışamazsınız.
6. Peroksit giderme adımını atlamayın. Reaktif boyamaya kalıntı peroksitle girmek, kasarın hesabına yazılmayan bir renk kaybı üretir.
7. Parti kaydına o günün su sertliğini de ekleyin. Reçeteyi sertliğe bağlamadan tekrarlanabilirlik kurulamaz.

Dozaj tarafında verilecek sayılar ürün ve su bazlıdır: müşteriden bekleniyor.