شستشو پس از رنگرزی راکتیو: بیرون کشیدن رنگزای هیدرولیزشده از پارچه

چه چیزی ثبات مرطوب را در رنگرزی راکتیو تعیین می‌کند؟

فقط یک چیز: مقدار رنگزای هیدرولیزشده‌ای که روی پارچه باقی می‌ماند.

رنگزای راکتیو با گروه هیدروکسیل سلولز پیوند کووالانسی می‌سازد. اما آب حمام چندین برابر سلولز است و بخشی از گروه راکتیو رنگ، جای الیاف با آب واکنش می‌دهد. مولکولی که به دست می‌آید همان رنگ را دارد و با چشم تفاوتی دیده نمی‌شود، ولی توان پیوند شدن ندارد. روی الیاف تنها به واسطه سابستانتیویتی می‌نشیند.

همین رنگ است که در آزمون ثبات مرطوب پس می‌دهد. رنگ تثبیت‌شده در شستشو بیرون نمی‌آید؛ آنچه بیرون می‌آید همیشه بخش هیدرولیزشده است. به همین دلیل مشکل ثبات رنگ در رنگرزی راکتیو یک مسئله رنگ نیست، یک مسئله شستشو است.

سهم هیدرولیز به کلاس رنگزا، عمق رنگ، نسبت حمام، مقدار قلیا و دما بسته است. رابطه‌ای که باید سر دستگاه به یاد باشد ساده است: هرچه رنگ تیره‌تر شود، رنگ تثبیت‌نشده بیشتری روی پارچه می‌ماند و بار شستشو سنگین‌تر می‌شود. سرمه‌ای تیره و صورتی روشن نمی‌توانند یک برنامه شستشو را شریک باشند.

کلاس رنگزا هم بار کار را تغییر می‌دهد. فرم هیدرولیزشده رنگ‌های وینیل‌سولفون ضعیف‌تر به الیاف می‌چسبد و با شستشو نسبتاً راحت بیرون می‌آید. در تیپ مونوکلروتریازین سابستانتیویتی رنگ هیدرولیزشده بالاتر است؛ در همان عمق رنگ، صابون‌زنی بیشتری می‌خواهد. رنگ‌های دوعاملی راندمان تثبیت بالاتری دارند و رنگ تثبیت‌نشده کمتری روی پارچه می‌گذارند. در رسپی‌ای که از دست دیگری تحویل گرفته می‌شود، اولین پرسش این است که کار با کدام کلاس رنگزا بسته شده است.

چرا آبکشی به‌تنهایی کافی نیست؟

رنگزای هیدرولیزشده آنیونیک است و میل طبیعی به پنبه دارد. به محض اینکه به حمام می‌رود همان‌جا نمی‌ماند؛ بخشی از آن دوباره روی الیاف می‌نشیند. آبکشی فقط رقیق می‌کند، تعادل را عوض نمی‌کند.

دو شرط این میل را قوی‌تر می‌کنند: وجود نمک در حمام و دمای بالا. در پایان رنگرزی هر دو در دیگ هست. یعنی لحظه‌ای که رنگرزی تمام می‌شود، همان لحظه‌ای است که رنگزای هیدرولیزشده بیشترین چسبندگی را به الیاف دارد.

کاری که صابون شستشوی راکتیو اضافه می‌کند اینجا وارد می‌شود. یک صابون شستشوی راکتیو خوب سه کار انجام می‌دهد: رنگ آزادشده در حمام را به حالت دیسپرس نگه می‌دارد، لکه‌گذاری مجدد را مهار می‌کند و با بستن یون‌های سختی مانع تشکیل رسوب رنگ-کلسیم می‌شود. یعنی رنگ حمام را محلول نگه می‌دارد و خودش را میان رنگ و پارچه قرار می‌دهد.

رفتار کف هم در انتخاب اثر دارد. در ماشین جت با دور بالا، کف سرریز و اختلال در گردش حمام می‌سازد؛ تیپ‌های کف‌زا به ماشین‌هایی تعلق دارند که کف در آن‌ها مسئله نیست، و به مراحل مشخصی از شستشو.

در سبد درین کیمیا، تولیدکننده مواد کمکی نساجی در ترکیه، این کار با صابون‌های شستشوی راکتیو DK WASH RWS 1038 و DK WASH RWS 40 انجام می‌شود؛ DK WASH CT در کاربردهایی که شستشوی کف‌زا لازم دارند و DK WASH 2K در مراحل عمومی شستشو می‌نشیند. دما، زمان و دوزاژ به عمق رنگ بسته است: در انتظار داده.

چرا دمای آبکشی اول این‌قدر اهمیت دارد؟

رایج‌ترین خطای شستشو در رنگرزی این است که حمام را با نمک و قلیای درونش گرم کنند و صابون‌زنی را شروع کنند.

منطقش معقول به نظر می‌رسد: دما می‌شوید. آنچه در واقع رخ می‌دهد چیز دیگری است. نمک هنوز در حمام است، pH هنوز قلیایی است و در این دو شرط میل رنگزای هیدرولیزشده به الیاف در بالاترین حد خود قرار دارد. گرم کردن، رنگ حل‌شده را عمیق‌تر به داخل پارچه می‌برد. نتیجه، لکه‌گذاری مجددی است که هیچ مرحله بعدی کامل جبرانش نمی‌کند.

ترتیب درست برعکس است. اول محیط پاک می‌شود، بعد دما داده می‌شود. حمام رنگ داغ تخلیه می‌شود؛ سرد کردن حمام داخل ماشین، وقتی رنگ حل‌شده در آن است، زمان تماس با پارچه را طولانی می‌کند. سپس بخش عمده نمک و قلیا با آبکشی ولرم و سرد گرفته می‌شود. خنثی‌سازی انجام می‌شود. صابون‌زنی فقط در آب تمیز، در pH نزدیک به خنثی و در حضور صابون شستشو انجام می‌شود.

باندی که منابع برای دمای صابون‌زنی می‌دهند معمولاً 90-98 °C است. این یک بازه کلاسی است، نه مشخصه محصول؛ ترکیب الیاف و محدودیت ماشین تعیین می‌کند کجای این باند متوقف می‌شوید.

یک هشدار: عجله در پایین آوردن دما هم بی‌هزینه نیست. در ویسکوز، کشباف سنگین و پارچه الاستان‌دار، سرد کردن سریع چین‌خوردگی تولید می‌کند. شیب سرد کردن بر اساس پارچه تنظیم می‌شود.

آب سخت چگونه شستشو را خراب می‌کند؟

کلسیم و منیزیم با رنگ آنیونیکی که به حمام رفته نمک‌های نامحلول می‌سازند. این رسوب روی سطح پارچه می‌نشیند و دو نتیجه می‌دهد: نوانس کدر می‌شود و ثبات مالشی پایین می‌آید. در سالن این وضع بیشتر وقت‌ها با عبارت «رنگ مات درآمد» ثبت می‌شود و علتش پیگیری نمی‌شود. در حالی که همان رنگ با همان رسپی در آب نرم شفاف درمی‌آید؛ تفاوت در رنگ نیست، در آب است.

سختی آب خودِ صابون شستشو را هم تحت فشار می‌گذارد. وقتی بخشی از اجزای آنیونیک با یون‌های سختی واکنش می‌دهد، ظرفیت دیسپرس‌کنندگی‌اش افت می‌کند، یعنی همان دوزاژ کار کمتری انجام می‌دهد.

یک جزئیات از چشم می‌افتد: آب حمام صابون‌زنی از همان منبع حمام رنگ می‌آید، ولی دما و pH آن متفاوت است. رسوب کلسیم با دما زیاد می‌شود، یعنی همان سختی در صابون‌زنی بیشتر از رنگرزی آزار می‌دهد.

راه‌حل افزودن عامل کمپلکس‌کننده به حمام صابون‌زنی است. منطقی که در سفیدگری از قبل به کار می‌رود اینجا هم برقرار است؛ انتخاب کلاس را یون غالب آب تعیین می‌کند.

شستشو با چه ترتیبی اجرا می‌شود؟

1. حمام رنگ را داغ تخلیه کنید. سرد کردن و بعد تخلیه کردن، زمان تماس را طولانی می‌کند.
2. آبکشی ولرم و پس از آن آبکشی سرد انجام دهید. هدف این مرحله گرفتن بخش عمده نمک و قلیا است، نه بیرون آوردن رنگ.
3. با اسید استیک خنثی کنید و با اندازه‌گیری pH تأیید بگیرید. با باقیمانده قلیا وارد صابون‌زنی نمی‌شوند.
4. در آب تمیز، با صابون شستشو و در صورت نیاز با عامل کمپلکس‌کننده صابون‌زنی کنید. در رنگ‌های تیره یک صابون‌زنی کافی نیست؛ حمام دوم باید تمیزتر از اولی دربیاید.
5. پس از صابون‌زنی آبکشی داغ و سپس آبکشی سرد انجام دهید.
6. در صورت نیاز تثبیت‌کننده رنگ اعمال کنید. این مرحله اختیاری است و جای شستشو را نمی‌گیرد؛ اگر مشخصات فنی نخواهد، حذف می‌شود.
7. به رنگ حمام آخر نگاه کنید. اگر حمام هنوز رنگی است، شستشو تمام نشده؛ تصمیم را حمام می‌گیرد، نه برنامه.

هر مرحله این ترتیب آب و بخار مصرف می‌کند. وقتی فشار کوتاه کردن می‌آید، چیزی که اول قربانی می‌شود معمولاً آبکشی‌های میانی است؛ در حالی که راندمان صابون‌زنی را دقیقاً همان‌ها تعیین می‌کند. اگر قرار است کوتاه شود، بحث روی تعداد صابون‌زنی نیست، روی حجم حمام و نسبت حمام است.

تثبیت‌کننده رنگ چه زمانی لازم است و بهایش چیست؟

تثبیت‌کننده رنگ یک پلیمر کاتیونیک است. با رنگ آنیونیک روی الیاف پل نمکی می‌سازد، حلالیت رنگ در آب را پایین می‌آورد و ثبات شستشویی، ثبات در آب و ثبات عرق را بالا می‌برد.

اعمال از دو راه انجام می‌شود. در رمق‌کشی به حمام آخر داده می‌شود و پارچه خودش حمام را برمی‌دارد. در فولارد آغشته و فشرده می‌شود و روی استنتر خشک می‌شود؛ تعیین‌کننده در اینجا میزان برداشت حمام است، یعنی وقتی فشار غلتک عوض شود، دوزاژ مؤثر هم عوض می‌شود. دوزاژ یک محصول از یک راه به راه دیگر تبدیل نمی‌شود.

بهایی دارد و هر قلم آن سفارش به سفارش سنجیده می‌شود.

نوانس جابه‌جا می‌شود. بیشتر تثبیت‌کننده‌ها رنگ را تا حدی کدر یا تیره‌تر می‌کنند. تا نمونه با تثبیت‌کننده و نمونه بدون آن در آزمایشگاه کنار هم تأیید نشوند، کار به تولید نمی‌رود.

ثبات نوری می‌تواند افت کند. این اثر مخصوصاً در ساختارهای کندنسات کاتیونیک قدیمی مشخص است. در کالایی که به مصرف فضای باز می‌رود این مورد جداگانه آزمون می‌شود.

زیردست می‌تواند سخت شود و با مرحله بعد سازگار نباشد. تثبیت‌کننده کاتیونیک در یک حمام با نرم‌کننده آنیونیک یا آپره آنیونیک رسوب می‌دهد.

و آخری: تثبیت‌کننده رنگ پارچه بدشسته را نجات نمی‌دهد. رنگزای هیدرولیزشده‌ای که روی سطح نشسته است را همان‌جا قفل می‌کند. عدد ثبات شستشویی مقداری بهتر خوانده می‌شود، ثبات مالشی پایین می‌آید و شکایت از بازار برمی‌گردد.

چرا خریدار امروز تثبیت‌کننده بدون فرمالدهید می‌خواهد؟

بخشی از تثبیت‌کننده‌های کلاسیک محصولات تراکمی حاوی فرمالدهید هستند و روی پارچه فرمالدهید آزاد باقی می‌گذارند. فهرست مواد محدودشده برندها و خرده‌فروشان این عدد را سقف‌گذاری می‌کند؛ در گروه نوزاد و کودک سقف‌ها سخت‌تر است. در فرایندهای گواهی‌دهی OEKO-TEX و مشابه آن هم یکی از اقلام اندازه‌گیری‌شده است.

به همین دلیل خریدار این موضوع را حالا در مرحله استعلام مطرح می‌کند. گفتن اینکه محصول بدون فرمالدهید است کافی نیست؛ با مدرک پشتیبانی می‌شود. در سبد درین کیمیا، DK FX DR 45 و DK FX DRS 45 مواد تثبیت بدون فرمالدهید هستند؛ DK FX R تثبیت‌کننده رنگ راکتیو و DK FX DR CONC تیپ کنسانتره است و هر چهار محصول در خانواده تثبیت‌کننده رنگ دایرکت / راکتیو جا می‌گیرند. شرایط اعمال محصول‌به‌محصول است: در انتظار داده.

از نتیجه ثبات به علت

فرض مشترک همه سطرهای این جدول یک چیز است: شستشو مرحله‌ای قابل اندازه‌گیری است. نگاه کردن به رنگ حمام آخر، ثبت تعداد صابون‌زنی و نوشتن نتیجه پارچه همراه در پرونده پارتی، بحث ثبات رنگ را از گمانه‌زنی بیرون می‌آورد.