انتخاب نرمکننده سیلیکونی: زیردست، زردشدگی و پایداری امولسیون
مقدار آمینو، نرمی و زردشدگی را از یک گروه عاملی بیرون می‌دهد. انتخاب سیلیکون یعنی تصمیم‌گیری درباره اینکه این موازنه کجا بریده شود.
میکرو، ماکرو، الاستومری: تفاوت دقیقاً از کجا می‌آید؟
هر سه سیلیکون هستند. آنچه آنها را از هم جدا می‌کند اندازه ذره در امولسیون است و به تبع آن، جایی که سیلیکون روی الیاف می‌نشیند.
امولسیون ماکرو از ذره درشت ساخته میشود. ظاهرش شیری و سفید است، چون ذره به اندازه‌ای بزرگ است که نور مرئی را پراکنده کند. تا عمق بدنه نخ نفوذ نمی‌کند و بیشتر روی سطح الیاف و در فاصله میان الیاف می‌ماند. زیردستی که می‌دهد روی سطح لیز، پُر و حجیم است. آن نرمی که در نخستین تماس دست حس میشود از همین‌جا می‌آید.
امولسیون میکرو از ذره‌های بسیار ریزتر ساخته میشود و به همین دلیل نیمه‌شفاف یا زلال دیده میشود. ذره به داخل بدنه نخ و میان تک‌تک الیاف می‌رود. نتیجه نرمی سطحی نیست، نرمی درونی است: ابریشمی، روان و با افت خوب. پارچه نازک‌تر و نرم‌تر حس میشود و حجم نمی‌گیرد.
سیلیکون الاستومری بیش از آنکه با اندازه ذره جدا شود، با ساختارش جدا میشود. روی پارچه شبکه‌ای لاستیک‌مانند با اتصالات عرضی تشکیل می‌دهد. چیزی که اضافه می‌کند بیشتر بازگشت‌پذیری است تا نرمی: پارچه بعد از کشیده‌شدن به حالت خودش برمی‌گردد و زیردستی پُر و فنری پیدا می‌کند.
این تفکیک در سبد نرم‌کننده‌ها نزد درین کیمیا، تولیدکننده مواد کمکی نساجی در ترکیه، به سه خانواده جدا بازتاب پیدا می‌کند. DK MICRO F، DK MICRO S NEW و DK MICRO S CONC در گروه امولسیون‌های میکروسیلیکون هستند. DK MACROPLUS 8020، DK SOFT MACRO، DK SOFT MACRO CONC و DK MACROSOFT 1347 در سمت ماکرو می‌نشینند و DK SOFT MACROMIX به عنوان ترکیب ماکرو و میکرو عرضه میشود؛ هر دو در گروه امولسیون‌های ماکروسیلیکون جای می‌گیرند. DK ELASTOSIL و DK ELASTOSIL 300 در خانواده سیلیکون‌های الاستومری هستند. مقادیر کاربردی به خود محصول بسته است: در انتظار داده.
مقدار آمینو چه چیزی می‌دهد و چه چیزی می‌گیرد؟
آنچه سیلیکون را به الیاف می‌چسباند و در جهت درست مرتب می‌کند، گروه‌های آمینو است. با بالا رفتن مقدار آمینو نرمی بالا می‌رود و اثر در برابر شستشو ماندگارتر میشود.
بهایش هم از همان گروه‌ها می‌آید. گروه‌های آمینو روی استنتر زیر حرارت و هوا اکسید میشوند و پارچه زرد میشود. یعنی یک مولکول هم منبع نرمی است و هم منبع زردشدگی. این موازنه مستقیم است و راهی برای دور زدنش وجود ندارد. فقط می‌توان در نقطه درست ایستاد.
تصمیم را رنگ می‌گیرد. روی سفیدهای پرداختشده با سفیدکننده نوری و روی رنگ‌های پاستل، تیپهای کمآمینو یا اصلاحشده استفاده میشود؛ هدف در آنجا بالاترین حد نرمی نیست، نگه داشتن درجه سفیدی است. در رنگ‌های تیره زردشدگی دیده نمیشود، پس تیپهای با آمینوی بالا آزادانه قابل استفاده‌اند.
ساختارهای اصلاحشده فاصله این دو سر را پر میکنند. پوشاندن گروه آمین یا تبدیل آن به گروه‌های آمیدی زردشدگی را پایین میآورد و در عوض مقداری از نرمی عقب می‌نشیند. «کم‌زردکننده» بودن یک محصول به این معنا نیست که با همان نرمی، زرد هم نمی‌کند.
چرا حوله آمینوسیلیکون استاندارد را قبول نمی‌کند؟
فیلم سیلیکون گروه‌های متیل را به بیرون مرتب می‌کند و این سطح آب را پس میزند. چیزی که برای زیردست خواسته میشود، برای آبدوستی خودِ مسئله است.
در حوله، لباس ورزشی، پارچه رویی پوشک، دستمال و منسوجات پزشکی سرعت جذب آب شرط مشخصات فنی است، نه یک سلیقه. یک آمینوسیلیکون استاندارد روی این کالاها تست قطره را تمام می‌کند. تصویرش هم شناخته‌شده است: پارچه بسیار نرم است و قطره آب روی سطح می‌ماند.
سیلیکون آبدوست برای همین مسئله ساخته شده است. قطعات پلی‌اتری در زنجیره جاسازی میشود؛ بخشی از مولکول با آب دوست می‌ماند و سطح دیگر آب را دفع نمی‌کند. چیزی که به دست می‌آید تعادلی قابل استفاده میان نرمی و جذب آب است. بهایش هم واقعی است: تیپهای آبدوست معمولاً به اندازه آمینوسیلیکون خالص زیردست لیز نمی‌دهند و ماندگاری‌شان در شستشو محدودتر است.
در سبد درین کیمیا DK HYDROSIL JET، DK HYDROSIL JET ECO و DK HYDROSIL JET 654 در همین گروه قرار دارند. اینکه روی یک کیفیت مشخص کدام‌یک کار می‌کند با تست قطره تعیین میشود؛ تأیید زیردست به تنهایی کافی نیست.
سیلیکون الاستومری کدام مشکل را حل می‌کند؟
شبکه با اتصالات عرضی که سیلیکون الاستومری می‌سازد، ساختاری است که به الیاف اجازه حرکت می‌دهد اما بازگشتش را آسان می‌کند. در عمل در سه جا به کار می‌آید.
اولی بازگشت کشسان است. در بافت حلقوی با الاستان، بازگشت پارچه پس از کشیده‌شدن بهتر میشود و رشد ابعادی در زمان پوشیدن کم میشود. دومی رفتار ابعادی است: پارچه دیرتر وا می‌رود و زیردست پُر حس میشود، نه خالی. سومی دوخت‌پذیری است. وقتی اصطکاک سطحی پایین می‌آید سوزن راحت‌تر وارد پارچه میشود، گرم شدن سوزن و آسیب حلقه‌ای که از آن می‌آید کم میشود و شکایت جمع‌شدگی درز عقب می‌نشیند.
باند دمای تثبیت که در منابع برای تکمیل سیلیکونی روی استنتر داده میشود 150-170 °C است. این یک بازه کلاسی است، نه مشخصات محصول؛ مقادیر خود محصولات درین کیمیا در صفحه هر محصول آمده است.
معایبش هم هست. تیپهای الاستومری آن لیزی ابریشمی امولسیون میکرو را نمی‌دهند؛ به همین دلیل رسپی‌هایی که هر دو را با هم به کار می‌برند رایج‌اند. ضمناً تشکیل فیلم به شرایط خشک‌کردن و تثبیت حساس است؛ تنظیم استنتر که عوض شود، زیردست هم عوض میشود.
امولسیون چطور یک پارتی را از بین می‌برد؟
لکه سیلیکون خطای گرانی است. بعد از خشک‌کردن ظاهر میشود، تیره و روغنی دیده میشود، بیشتر وقت‌ها فقط با شستشوی حلالی یا با امولسیون کردن مجدد برداشته میشود و گاهی هیچ برداشته نمیشود.
چیزهایی که امولسیون را می‌شکنند شمردنی‌اند.
نیروی برشی. پمپ و گردش حمام در تشت فولارد به امولسیون تنش مکانیکی پیوسته وارد می‌کند. در کارهای طولانی امولسیون می‌شکند و روغن سیلیکون آزاد روی سطح می‌آید.
سختی آب و الکترولیت. یون‌های سختی و نمک باقی‌مانده پایداری امولسیون را پایین می‌آورند.
pH. امولسیون‌های آمینوسیلیکون در یک محدوده pH مشخص پایدارند. قلیای منتقل‌شده از مرحله قبل این تعادل را خراب می‌کند؛ خنثی‌سازی پارچه پیش‌شرط مرحله نرمکننده است.
ناسازگاری یونی. آمینوسیلیکونها خصلت یونی کاتیونی ضعیف دارند. در یک حمام با ماده تکمیلی آنیونیک یا با نرمکننده آنیونیک رسوب میدهند.
رقیقسازی غلط. ریختن کنسانتره به‌طور مستقیم در حمام شایع‌ترین خطا و در عین حال آسان‌ترین خطای قابل پیشگیری است.
به همین دلیل ترتیب کاربرد ثابت است:
- تأیید کنید پارچه خنثی شده و pH روی هدف است.
- کنسانتره را در ظرف جدا، با آب سرد و همراه هم زدن رقیق کنید. رقیقسازی معکوس نکنید.
- محصول رقیق‌شده را آهسته و در حالی که گردش حمام روشن است به حمام بدهید.
- در تشت فولارد حجم حمام و مدت کار را محدود نگه دارید؛ در کارهای طولانی حمام تازه شود.
- صافی و فیلتر را در هر پارتی کنترل کنید. امولسیون شکسته اول همان‌جا دیده میشود.
- خصلت یونی محصولات دیگری که در همان حمام ترکیب میشوند را پیش از پارتی تأیید کنید.
- پیش از خشک‌کردن پارتی، از کناره‌ها و ناحیه تاها نمونه بگیرید و کنترل کنید.
رمق‌کشی یا فولارد؟
|
|
رمق‌کشی |
فولارد |
|---|---|---|
|
اثر چطور تعیین میشود |
رمق‌کشی حمام: نسبت حمام، دما، pH، زمان |
میزان برداشت حمام و غلظت حمام |
|
توزیع |
از طریق حمام روی تمام کالا |
به تعادل فشار غلتک در عرض بسته است |
|
تلفات |
محصولی که رمق‌کشی نشود به پساب می‌رود |
کم، جز حمام باقی‌مانده در پایان |
|
ریسک اصلی |
تجمع در ماشین، لکه، کف |
عمر حمام، شکستن امولسیون زیر نیروی برشی |
|
کنترل زیردست |
در سطح پارتی، اصلاح بعدی محدود |
با فشار غلتک قابل تنظیم |
|
مرحله بعد |
خشک‌کردن |
خشک‌کردن و تثبیت؛ تنظیم استنتر مستقیم روی زیردست اثر می‌گذارد |
دوزاژ این دو راه به هم تبدیل نمیشود. در رمق‌کشی دوزاژ به وزن پارچه بسته است و در فولارد به غلظت حمام؛ پل میان این دو میزان برداشت حمام است. فشار غلتک که عوض شود، رسپی هم عوض میشود.
تصمیم را بیشتر وقت‌ها پارک ماشین می‌گیرد: خط عملیات تکمیلی باشد فولارد، نباشد رمق‌کشی در ماشین رنگرزی. همان هدف زیردست از هر دو راه قابل گرفتن است، اما نه با یک رسپی.
مقایسه تیپ‌ها
|
تیپ |
زیردست |
نفوذ در الیاف |
آبدوستی |
تمایل به زردشدگی |
کاربرد معمول |
|---|---|---|---|---|---|
|
امولسیون ماکرو |
لیز روی سطح، پُر، حجیم |
کم |
کم |
بسته به مقدار آمینو |
نرم کردن عمومی بافت حلقوی و تاری-پودی |
|
امولسیون میکرو |
ابریشمی، روان، با افت خوب |
زیاد |
کم |
بسته به مقدار آمینو |
پارچه نازک، پیراهنی، کیفیتی که افت می‌خواهد |
|
سیلیکون آبدوست |
نرم، کم‌لیزتر |
متوسط تا زیاد |
حفظ میشود |
معمولاً کم |
حوله، لباس ورزشی، کالایی که باید جذب کند |
|
سیلیکون الاستومری |
فنری، پُر، بازگرداننده |
متوسط |
کم |
بسته به ساختار |
بافت حلقوی با الاستان، دنیم، کیفیت با مشکل دوخت‌پذیری |
پیش از تأیید نرمکننده روی یک کیفیت جدید چه چیزی کنترل میشود؟
- زیردست را روی نمونه خشک ارزیابی کنید. تصمیمی که روی پارچه خیس یا نیم‌خشک گرفته شود در تولید نمی‌ایستد.
- روی نمونه تثبیتشده درجه سفیدی و نوانس را اندازه بگیرید. زردشدگی بعد از استنتر بیرون میزند؛ نمونه‌ای که پیش از تثبیت دیده شود گمراه می‌کند.
- تست قطره بگیرید. در کالایی که شرط جذب دارد، این کار پیش از تأیید زیردست می‌آید.
- زیردست را بعد از شستشو دوباره ارزیابی کنید. ماندگاری از تماس اول فهمیده نمیشود.
- سازگاری حمام را در آزمایشگاه امتحان کنید: با آب خودتان، در pH کاری خودتان و همراه بقیه محصولاتی که با هم استفاده میشوند.
- اثر روی مرحله بعد را کنترل کنید. آزمون دوخت، و اگر چاپ یا چسباندن در ادامه می‌آید آزمون چسبندگی، در همین مرحله انجام میشود.
- شرایط تأییدشده را در کارت کیفیت بنویسید. فشار غلتک، دمای استنتر و سرعت که ثبت نشده باشند، زیردست تکرارشدنی نیست.
پرسش‌های پرتکرار
روی پارچه سفید کدام تیپ سیلیکون باید استفاده شود؟
تیپهای کمآمینو یا اصلاحشده ترجیح داده میشوند. روی پارچه پرداختشده با سفیدکننده نوری، اکسیداسیون آمینو درجه سفیدی را مستقیم پایین میآورد. اثر بعد از استنتر بیرون میزند. تأیید همیشه روی نمونه تثبیتشده داده میشود.
لکه سیلیکون چطور پاک میشود؟
برای لکه سیلیکون خشکشده معمولاً لکهبر روغن بر پایه حلال یا یک شستشوی امولسیونکننده مجدد امتحان میشود؛ نتیجه به پارچه و به مدت ماندن لکه بسته است و همیشه کامل پاک نمیشود. راهحل اصلی سمت پیشگیری است: رقیقسازی درست، کنترل pH و تازه کردن حمام.
میکروسیلیکون و ماکروسیلیکون را میشود در یک حمام با هم استفاده کرد؟
محصولاتی که به صورت ترکیب آماده عرضه میشوند برای همین هدف فرموله شدهاند. ترکیب کردن دو محصول جدا در سالن تولید از نظر پایداری امولسیون ریسک دارد و بدون آزمون حمام در آزمایشگاه به تولید نمیرود.
نرمکننده را میشود با تثبیتکننده رنگ در یک حمام داد؟
به خصلت یونی بسته است. آمینوسیلیکونها کاتیونی ضعیف هستند؛ با تثبیتکنندههای کاتیونی در بیشتر موارد با هم کار میکنند و با محصولات آنیونیک رسوب میدهند. تصمیم با آزمون حمام، با آب خودتان و در pH کاری خودتان گرفته میشود.
چرا با یک محصول ثابت، زیردست از پارتی به پارتی عوض میشود؟
در فولارد اولین جایی که باید نگاه کرد فشار غلتک و میزان برداشت حمام است؛ این دو که عوض شوند دوزاژ مؤثر عوض میشود. دمای استنتر و سرعت هم مستقیم روی زیردست اثر دارند. اگر این سه مقدار در کارت کیفیت ثبت نشده باشد، تکرارپذیری انتظار نمیرود.