انتخاب تثبیت‌کننده بدون فرمالدهید: ثبات در رنگرزی راکتیو و دایرکت

تثبیت‌کننده روی پارچه چه می‌کند؟

رنگزاهای دایرکت و راکتیو در آب حل می‌شوند. گروه‌های سولفونات که این حل‌شوندگی را می‌دهند، پس از پایان رنگرزی هم روی پارچه می‌مانند؛ تا آب برسد، رنگ نچسبیده را با خود می‌برند.

تثبیت‌کننده کاتیونی همین گروه‌ها را هدف می‌گیرد. سرهای با بار مثبت مولکول با سرهای آنیونی رنگزا جفت می‌شوند و نمک یا کمپلکسی تشکیل می‌شود که در آب حل نمی‌شود. رنگزا سر جای خود می‌ماند.

از اینجا دو نتیجه بیرون می‌آید. اول اینکه تثبیت‌کننده روی سطح الیاف کار می‌کند نه داخل آن؛ به رنگزایی که پیوند کووالانسی بسته است کاری ندارد، چون آن رنگزا اصلاً به آب نمی‌رود. دوم اینکه اندازه سود به مقدار رنگزای نچسبیده روی پارچه بسته است: در رنگرزی دایرکت زیاد است و در رنگرزی راکتیو خوب شسته‌شده کم.

تثبیت‌کننده پوشش نیست. روی پارچه فیلم نمی‌کشد، آب‌گریزی نمی‌دهد، به استحکام کاری ندارد. تنها کارش پایین آوردن حل‌شوندگی رنگزا در آب است. همه این گروه در صفحه دسته تثبیت‌کننده‌های رنگ فهرست شده است.

تفاوت با نسل فرمالدهیدی کجاست؟

بخشی از تثبیت‌کننده‌های کلاسیک فرآورده تراکم با فرمالدهید هستند. ترکیبی بر پایه دی‌سیاندی‌آمید یا پلی‌آمین را با فرمالدهید تراکم می‌دهند؛ رزین کاتیونی حاصل روی سلولز محکم می‌نشیند و ثبات مرطوب بالا می‌دهد. کارنامه ثبات این نسل هنوز مرجع گرفته می‌شود.

بهایش فرمالدهید آزادی است که روی پارچه می‌ماند. رزین در انبار و در هوای خشک و گرم مقداری فرمالدهید آزاد می‌کند؛ عددی که روی پارچه اندازه گرفته می‌شود از همین‌جا می‌آید. در فهرست مواد محدودشده برندها و خرده‌فروش‌ها، فرمالدهید یکی از سرفصل‌ها است و در گروه نوزاد، کودک و لباس زیر حد باریک‌تر می‌شود. رنگخانه‌ای که برای آن برنامه‌ها کار می‌کند، هر چه ثباتش باشد، نمی‌تواند تیپ تراکمی را در رسپی نگه دارد.

تیپ‌های بدون فرمالدهید همان کار را با شیمی دیگری انجام می‌دهند: پلیمرهای کاتیونی با گروه آمونیوم کواترنر، پلی‌آمین‌ها و مشتق‌های پلی‌آمین-اپی‌کلروهیدرین. چگالی بار و اندازه مولکول تفاوت دارد، پس رفتار کمپلکسی که با رنگزا می‌سازند هم تفاوت دارد.

در عمل سه چیز عوض می‌شود. دوزاژ را از رسپی فرمالدهیدی عیناً منتقل نمی‌کنند، از نو می‌چینند. سود ثبات بیشتر به کلاس رنگزا وابسته است، پس آزمون روی نمونه کوچک از حد سلیقه بیرون می‌آید و الزامی می‌شود. در عوض، خطر زردشدگی پس از تثبیت حرارتی و پس از انبارش خشک طولانی معمولاً کمتر است.

در کاتالوگ Derin Kimya، DK FX DR 45 و DK FX DRS 45 به عنوان تثبیت‌کننده بدون فرمالدهید فهرست شده‌اند. وضعیت فرمالدهید دیگر محصولات FX در TDS محصول نوشته می‌شود. اگر فهرست مواد محدودشده خریدار این قلم را محدود کند، همین اطلاع است که در مرحله استعلام به‌صورت کتبی از تأمین‌کننده خواسته می‌شود؛ کنار آن گزارش آزمون آزمایشگاه مستقل هم پرسیده می‌شود.

کدام ثبات بالا می‌رود و کدام پایین؟

تثبیت‌کننده همه انواع ثبات را به یک سمت نمی‌کشد. سازوکارش جلوگیری از رفتن رنگزا به آب است، پس سود در آزمون‌های مرطوب جمع می‌شود.

یک نکته در سمت اندازه‌گیری: در ثبات شستشویی و عرق آنچه اصل است تغییر رنگ خود نمونه نیست، رنگی است که به پارچه همراه منتقل می‌شود. سهم تثبیت‌کننده بیشتر وقت‌ها اول همان‌جا دیده می‌شود، نه در نمره خود نمونه روی مقیاس خاکستری.

تنها سطری از جدول که از پیش می‌شود تعهد داد ثبات شستشویی است. بقیه به رنگزاهای رسپی بسته است، پس تصمیم روی نمونه گرفته می‌شود: دو تکه از یک رنگرزی، یکی تثبیت‌شده و یکی نه، از یک پروتکل آزمون.

چرا صابون‌زنی پیش از تثبیت حذف نمی‌شود؟

در رنگرزی راکتیو آنچه ثبات مرطوب را تعیین می‌کند تثبیت‌کننده نیست، مقدار رنگزای هیدرولیزشده مانده روی پارچه است. رنگزای هیدرولیزشده همان رنگ را دارد، همان‌طور دیده می‌شود، اما به الیاف نمی‌چسبد؛ در آزمون همان است که راه می‌افتد.

تثبیت‌کننده این رنگ را از پارچه نمی‌گیرد، سر جایش می‌بندد. در خواندن ثبات شستشویی مقداری بهبود دیده می‌شود؛ چون جرم رنگ روی سطح کم نشده، ثبات مالشی پایین می‌آید و شکایت پس از ارسال برمی‌گردد.

ترتیب به همین دلیل ثابت است: صابون‌زنی و آبکشی‌ها تمام می‌شود، حمام آخر شفاف بیرون می‌آید، تثبیت‌کننده بعد از آن حرف زده می‌شود. متغیرهای خود شستشو جداگانه در نوشته شستشو پس از رنگرزی راکتیو بررسی شده است.

یک جزء دیگر هم هست. صابون شستشوی آنیونی مانده روی پارچه با تثبیت‌کننده کاتیونی رسوب می‌دهد. اگر بدون آبکشی میانی به حمام تثبیت بروند، روی پارچه لکه درمی‌آید و لکه معمولاً به حساب تثبیت‌کننده نوشته می‌شود.

در راکتیو، دایرکت و رنگزای اسیدی یک محصول؟

نه. شکل چسبیدن رنگزا به الیاف، سودی را که می‌شود از تثبیت‌کننده خواست پیش از انتخاب محصول محدود می‌کند.

در سمت Derin Kimya، DK FX و DK FX 2 و DK FX D برای رنگزای دایرکت جدا شده‌اند. DK FX R سمت راکتیو کار می‌کند. DK FX DR CONC و DK FX NEW تیپ‌های کنسانتره‌ای هستند که در هر دو کلاس به کار می‌آیند؛ DK FX NEW برای رنگ‌های حساس تنظیم شده که اثر روی زیردست و نوانس در آنها پذیرفته نمی‌شود. دو محصول بدون فرمالدهید DK FX DR 45 و DK FX DRS 45 هستند. همه خانواده در صفحه تثبیت‌کننده‌های رنگزای دایرکت و راکتیو مقایسه شده است. دوزاژ، pH و دما در TDS محصول داده می‌شود و با نمونه بر پایه شرایط فرآیند خودتان تعیین می‌شود.

چرا روی نایلون محصول دیگری لازم است؟

پلی‌آمید رنگزای اسیدی را با گروه‌های آمینی انتهای زنجیره نگه می‌دارد. پیوند یونی است و در شستشوی گرم یا قلیایی شل می‌شود. تثبیت‌کننده کاتیونی در این ساختار جایی برای گرفتن پیدا نمی‌کند.

تثبیت‌کننده‌های نایلون به همین دلیل بار مخالف دارند. سینتان‌های آنیونی به انتهای آمینی آزاد الیاف می‌چسبند و رویشان را می‌پوشانند؛ نقاطی که رنگزا می‌توانست از آنها جابه‌جا شود بسته می‌شود، پس ثبات عرق و شستشو بالا می‌رود و انتقال به زمینه سفید کم می‌شود. محصول‌ها در صفحه تثبیت‌کننده‌های رنگ نایلون هستند.

دو محصول جای هم را نمی‌گیرند. اگر در مخلوط پلی‌آمید-پنبه هر دو لازم باشد، ترتیب و سازگاری pH از پیش برنامه‌ریزی می‌شود.

رمق‌کشی یا فولارد؟

دو راه هست و دوزاژ یکی به دیگری ترجمه نمی‌شود.

1. در رمق‌کشی تثبیت‌کننده پس از آبکشی آخر، در حمامی گرم و کشیده‌شده به ناحیه اسیدی داده می‌شود. پارچه خودش حمام را می‌گیرد؛ زمان و دما در برنامه ماشین نوشته می‌شود.
2. در فولارد پارچه از حمام تثبیت می‌گذرد، فشرده می‌شود و در استنتر خشک می‌شود. دوزاژ مؤثر را میزان برداشت حمام تعیین می‌کند؛ فشار غلتک عوض شود، مقدار تثبیت‌کننده‌ای که به پارچه می‌رسد هم عوض می‌شود.
3. در هر دو راه محصول کنسانتره دوز نمی‌شود، رقیق‌شده دوز می‌شود. قطره کنسانتره روی پارچه بیفتد لکه می‌گذارد.
4. pH حمام تثبیت در ناحیه اسیدی نگه داشته می‌شود. قلیای منتقل‌شده چسبندگی را پایین می‌آورد.

راه فولارد روی خط پیوسته می‌نشیند و می‌تواند با حمام آپره یکی شود، اما تنها اگر خصلت‌های یونی بخوانند. تثبیت‌کننده کاتیونی با نرم‌کننده آنیونی یا آپره آنیونی در یک حمام رسوب می‌دهد.

چه چیزی خراب می‌شود؟

نوانس جابه‌جا می‌شود. پلیمر کاتیونی مولکول‌های رنگزا را روی سطح جمع می‌کند؛ رنگ بیشتر وقت‌ها مقداری تیره‌تر خوانده می‌شود و در برخی رنگزاها تون می‌رود. اگر تأیید رنگ روی پارچه تثبیت‌شده گرفته نشود، تولید نمونه تأییدشده را نمی‌گیرد.

زیردست سخت می‌شود. پلیمر کاتیونی به پارچه پُری نمی‌دهد، سختی می‌دهد؛ دوزاژ نرم‌کننده بر همین پایه بازبینی می‌شود.

دوزاژ بالا می‌رود، نتیجه نمی‌آید. مقدار رنگی که تثبیت‌کننده می‌تواند ببندد محدود است. بالای آن حد، دوز اضافه ثبات نمی‌آورد؛ زیردست و نوانس را خراب می‌کند و ثبات نوری را بیشتر پایین می‌کشد.

تثبیت‌کننده روی پارچه شسته‌نشده اعمال می‌شود. خطای گران همین است، چون برای برگشتن باید تثبیت‌کننده را از پارچه بیرون کشید.

پارچه تثبیت‌شده بعداً اصلاح می‌شود. در پارتی‌ای که تون نگرفته، افزودن یا برداشتن رنگ که آزمایش شود، تثبیت‌کننده هر دو کار را سخت می‌کند؛ تصمیم اصلاح پیش از حمام تثبیت گرفته می‌شود.

تثبیت‌کننده در حمام آخر با نرم‌کننده یکی می‌شود. رسوب روی پارچه لکه می‌گذارد و لکه مثل خطای رنگرزی خوانده می‌شود.