Formaldehitsiz fiksatör seçimi: reaktif ve direkt boyada haslık

Fiksatör kumaşta ne yapar?

Direkt ve reaktif boyalar suda çözünür. Çözünürlüğü veren sülfonat grupları boyama bittikten sonra da kumaşın üzerinde durur; su geldiğinde bağlanmamış boyayı yanında götürür.

Katyonik fiksatör bu grupları hedefler. Molekülün pozitif yüklü uçları boyanın anyonik uçlarıyla eşleşir ve suda çözünmeyen bir tuz ya da kompleks oluşur. Boya durduğu yerde kalır.

Buradan iki sonuç çıkar. Birincisi, fiksatör lifin içinde değil yüzeyinde iş görür; kovalent bağ kurmuş boyaya dokunmaz, çünkü o boya zaten suya geçmiyordur. İkincisi, kazanç kumaşta kalan bağlanmamış boya miktarına bağlıdır: direkt boyamada büyük, iyi yıkanmış bir reaktif boyamada küçüktür.

Fiksatör bir kaplama değildir. Kumaşa film çekmez, su iticilik vermez, mukavemete dokunmaz. Yaptığı tek şey boyanın suda çözünürlüğünü düşürmektir. Grubun tamamı fiksatör kategorisi sayfasında listeleniyor.

Formaldehitli kuşakla fark nerede?

Klasik fiksatörlerin bir bölümü formaldehit kondenzasyon ürünüdür. Disiyandiamid ya da poliamin esaslı bir bileşik formaldehitle kondense edilir; ortaya çıkan katyonik reçine selülozda sağlam tutunur ve yüksek yaş haslık verir. Bu kuşağın haslık performansı hâlâ referans alınıyor.

Bedeli kumaşta kalan serbest formaldehittir. Reçine depolamada ve kuru sıcak ortamda bir miktar formaldehit salar; kumaşta ölçülen değer buradan gelir. Markaların ve perakendecilerin kısıtlı madde listelerinde formaldehit başlıklardan biridir ve bebek, çocuk, iç giyim gruplarında sınır daha dardır. O programlara çalışan bir boyahane, haslığı ne olursa olsun kondensatlı tipi reçetede tutamaz.

Formaldehitsiz tipler aynı işi başka bir kimyayla yapar: kuaterner amonyum grupları taşıyan katyonik polimerler, poliamin ve poliamin-epiklorhidrin türevleri. Yük yoğunluğu ve molekül büyüklüğü farklıdır, dolayısıyla boyayla kurdukları kompleksin davranışı da farklıdır.

Pratikte üç şey değişir. Dozaj formaldehitli bir reçeteden birebir taşınmaz, yeniden kurulur. Haslık kazancı boya sınıfına göre daha çok oynar, bu yüzden kupon denemesi tercih değil zorunluluk olur. Buna karşılık termofiksaj ve uzun kuru depolama sonrası sararma riski genellikle azalır.

Derin Kimya kataloğunda DK FX DR 45 ve DK FX DRS 45 formaldehitsiz fikse malzemesi olarak listeleniyor. Diğer FX ürünlerinin formaldehit durumu ürünün TDS'inde belirtilir. Alıcının kısıtlı madde listesi bu kalemi sınırlıyorsa, teklif aşamasında tedarikçiden yazılı olarak istenecek bilgi tam olarak budur; yanına bağımsız laboratuvar test raporu da sorulur.

Hangi haslık yükselir, hangisi düşer?

Fiksatör her haslık türünü aynı yöne çekmez. Mekanizması boyanın suya geçmesini engellemek olduğu için kazanç sulu testlerde toplanıyor.

Ölçüm tarafında bir not: yıkama ve ter haslığında asıl bakılan şey numunenin kendi renk değişimi değil, refakat bezine geçen boyadır. Fiksatörün katkısı çoğu zaman önce orada görünür, gri skalada numunenin kendi puanında değil.

Tabloda baştan taahhüt edilebilecek tek satır yıkama haslığıdır. Geri kalanı reçetedeki boyalara bağlı olduğu için karar kupon üzerinde veriliyor: aynı boyamadan iki parça, biri fikse edilmiş biri edilmemiş, aynı test protokolünden geçirilir.

Fiksatör öncesi sabunlama neden atlanamaz?

Reaktif boyamada yaş haslığı belirleyen şey fiksatör değil, kumaşta kalan hidrolize boya miktarıdır. Hidrolize boya aynı renktedir, aynı görünür, ama life bağlanamaz; testte akan boya odur.

Fiksatör bu boyayı kumaştan almaz, durduğu yerde bağlar. Yıkama haslığı okumasında bir miktar iyileşme görülebilir; yüzeydeki boya kütlesi azalmadığı için sürtme haslığı düşer ve şikâyet sevkiyattan sonra geri gelir.

Sıra bu yüzden sabit: sabunlama ve durulamalar bitecek, son banyo berrak çıkacak, fiksatör ondan sonra konuşulacak. Yıkamanın kendi değişkenleri reaktif boyamadan sonra yıkama yazısında ayrıca ele alınıyor.

Bir ayrıntı daha var. Kumaşta kalan anyonik yıkama sabunu katyonik fiksatörle çökelti verir. Ara durulama yapılmadan fikse banyosuna girilirse kumaşta iz çıkar ve iz genellikle fiksatörün hanesine yazılır.

Reaktif, direkt ve asit boyasında aynı ürün mü?

Hayır. Boyanın life tutunma biçimi, fiksatörden beklenebilecek kazancı ürün seçilmeden önce sınırlıyor.

Derin Kimya tarafında direkt boya için DK FX, DK FX 2 ve DK FX D ayrılmıştır. DK FX R reaktif tarafa çalışır. DK FX DR CONC ve DK FX NEW her iki sınıfta kullanılabilen konsantre tiplerdir; DK FX NEW tuşe ve nüans etkisinin kabul edilmediği hassas renkler için ayarlanmıştır. Formaldehitsiz iki ürün DK FX DR 45 ve DK FX DRS 45'tir. Ailenin tamamı direkt ve reaktif boya fiksatörleri sayfasında karşılaştırılıyor. Dozaj, pH ve sıcaklık değerleri ürünün TDS'inde verilir ve kendi proses koşulunuza göre numune ile belirlenir.

Naylonda neden başka bir ürün gerekir?

Poliamit asit boyasını lifin ucundaki amino gruplarıyla tutar. Bağ iyoniktir ve sıcak ya da alkali yıkamada gevşer. Katyonik bir fiksatör bu yapıda tutunacak yer bulamaz.

Naylon fiksatörleri bu yüzden ters yüklüdür. Anyonik sentanlar lifin serbest amino uçlarına bağlanıp üzerini kapatır; boyanın yer değiştireceği bölgeler kapandığı için ter ve yıkama haslığı yükselir, beyaz zemine geçiş azalır. Ürünler naylon boya fiksatörleri sayfasında duruyor.

İki ürün birbirinin yerine geçmez. Poliamit-pamuk karışımında ikisi birlikte gerekiyorsa sıra ve pH uyumu önceden planlanır.

Çektirme mi, fular mı?

İki yol var ve birinin dozajı diğerine çevrilmiyor.

1. Çektirmede fiksatör son durulamadan sonra, ılık ve asidik bölgeye çekilmiş bir banyoya verilir. Kumaş flotteyi kendi alır; süre ve sıcaklık makine programına yazılır.
2. Fularda kumaş fikse banyosundan geçirilir, sıkılır ve ramözde kurutulur. Etkin dozajı belirleyen şey flotte alımıdır; sıkma basıncı değişince kumaşa giden fiksatör miktarı da değişir.
3. İki yolda da ürün konsantre olarak değil seyreltilerek dozajlanır. Konsantre damlası kumaşa düşerse iz bırakır.
4. Fikse banyosunun pH'ı asidik bölgede tutulur. Taşınan alkali tutunmayı düşürür.

Fular yolu kontinü hatta oturur ve apre banyosuyla birleştirilebilir, ama yalnız iyonik karakterler uyuşuyorsa. Katyonik fiksatör anyonik yumuşatıcı ya da anyonik apre ile aynı banyoda çökelti verir.

Ne ters gider?

Nüans kayar. Katyonik polimer boya moleküllerini yüzeyde toplar; renk çoğu zaman bir miktar koyulaşır, bazı boyalarda tonu kayar. Renk onayı fikse edilmiş kumaş üzerinden alınmazsa üretim onaylı numuneyi tutmaz.

Tuşe sertleşir. Katyonik polimer kumaşa dolgunluk yerine sertlik verir; yumuşatıcı dozajı buna göre gözden geçirilir.

Dozaj yükseltilir, sonuç gelmez. Fiksatörün bağlayabileceği boya miktarı sınırlıdır. O sınırın üstünde ek dozaj haslık getirmez; tuşeyi ve nüansı bozar, ışık haslığını daha da aşağı çeker.

Yıkanmamış kumaşa fiksatör uygulanır. Pahalı hata budur, çünkü geri dönmek için fiksatörü kumaştan sökmek gerekir.

Fikse edilmiş kumaş sonradan düzeltilmek istenir. Ton tutmayan bir partide renk ekleme ya da sökme denendiğinde fiksatör iki işi de zorlaştırır; düzeltme kararı fikse banyosundan önce verilir.

Fiksatör son banyoda yumuşatıcıyla birleştirilir. Çökelti kumaşa iz bırakır ve iz boyama hatası gibi okunur.