İki yüzlülükten geriye: fularda ve ramözde renk göçü

Kumaşın iki yüzü farklı çıktıysa ne oldu?

Fularlanıp kurutulmuş bir top açıldığında görülen ilk şey nüans farkıdır. Farkın kumaş üzerinde nerede durduğu, nedeni birkaç başlığa indirir.

Boyahanede dört görüntü sık çıkar.

İki yüzlülük. Kumaşın bir yüzü diğerinden koyu. Katlı topta gözden kaçar, konfeksiyonda yaka ve manşet dönüşünde ortaya çıkar.

Kenar-orta farkı. Kenarlar koyu, orta açık; bazı hatlarda tersi.

Enine bant. Hattın durup yeniden kalktığı yerde kumaş farklı kuruma görmüştür.

Topun baş ve son metreleri. Gövdeyle aynı nüansta değil.

Bu dördünün ortak noktası var: hiçbiri boyamanın kendisinden gelmez. Kumaş fulardan çıkarken renk eşitti, kurutucudan çıkarken eşit değil. Aradaki tek işlem kurutmadır.

Belirtiyi kaydetme biçimi de işin parçasıdır. Vardiya raporuna "renk tutmadı" yazıldığında ertesi gün kimse nereye bakacağını bilmez. "Yüz arkadan koyu, kenarlar gövdeyle aynı" yazıldığında bakılacak yer bellidir.

Doğrulamanın pratik yolu fular çıkışından ıslak numune almaktır. Numune laboratuvarda düşük sıcaklıkta ve yavaş kurutulur, sonra hat çıkışındaki kumaşla aynı ışık altında karşılaştırılır. İki numune farklıysa sorun kurutmada, aynıysa boyamada aranır.

Boya kuruyan kumaşın içinde nereye gider?

Buharlaşma kumaşın yüzeyinde olur. Yüzeydeki su gidince içeride kalan flotte kılcal etkiyle dışarı doğru yürür ve çözünmüş ya da dağıtılmış haldeki boyayı beraberinde taşır. Kurutma bittiğinde boya kesit boyunca eşit durmaz, dış katmanda birikir.

Kumaşın iki yüzü aynı hızda kurumuyorsa taşınma tek yönlü olur. Kurutma silindirine temas eden yüz, serbest yüzden farklı kurur. Ramözde üst ve alt nozul akışı dengesizse sonuç aynı yere varır.

Aynı mantık enine fark için de çalışır. Kamara içinde hava akışının zayıf kaldığı bölge geç kurur; geç kuruyan yerde flotte daha uzun süre hareketlidir ve daha çok boya taşınır.

Taşınmanın miktarını iki şey belirler: kumaşta ne kadar su olduğu ve o suyun ne kadar süre hareket edebildiği. İkisi de kurutma ayarının konusudur, boya seçiminin değil.

Kesitte eşitsiz duran boya yalnız nüansı değiştirmez. Yüzeyde biriken boya sürtme haslığını da düşürür, çünkü lifin içine girmemiş boya mekanik etkiyle kolay kalkar.

Bu abraj mı, migrasyon mu?

İkisi aynı kumaşta aynı anda bulunabilir, ama farklı yerde çözülür. Ayırt etmenin üç yolu var.

1. İki yüzü karşılaştırın. Kumaşı kesip iki parçayı sırt sırta katlayın. Fark yüz ile arka arasındaysa migrasyon aranır; banyodan gelen abraj iki yüzü genellikle birlikte etkiler.
2. Kesite bakın. Ağır dokuma kumaşta kesit alındığında boyanın yüzeyde yoğunlaştığı, içeride açık kaldığı görülür. Çektirme boyamada böyle bir profil çıkmaz.
3. Deseni hatla eşleştirin. Migrasyon kurutucunun geometrisini izler: silindir teması, nozul sırası, kamara girişi. Ön terbiyeden gelen abraj ise makine ne yaparsa yapsın aynı yerde kalır.

Abrajın deseninden nedenine gitmek ayrı bir iştir ve kendi teşhis sırası vardır: abraj nedenleri ve çözümü.

Dozajı yükseltmeden önce hatta ne ayarlanır?

Kimyasal, migrasyonu düşüren üç önlemden biridir ve sırada ilk değildir. Önce hatta dört ayar gözden geçirilir.

1. Sıkma oranı. Kumaşta kalan flotte ne kadar azsa taşınacak su da o kadar azdır. Silindir baskısı, silindir sertliği ve nipin en boyunca eşitliği buraya girer. Nip bir kenarda daha gevşek çalışıyorsa kenar-orta farkı kimyasalla kapanmaz.
2. Ön kurutma. Kumaşı ramöze girmeden kızılötesi ön kurutucudan geçirmek yüzeyde ince bir kuru tabaka bırakır ve içeriden gelen akışı azaltır. Bazı kumaşlarda tersi işe yarar: baştan sona yavaş ve eşit kurutma. Hangisinin çalıştığı o kumaşta denenir.
3. Kurutucunun ilk kamarası. Migrasyonun büyük kısmı orada olur, çünkü kumaş en ıslak oradadır. Sıcaklık ve hava akışı ayarı bu kamarada sonucu değiştirir.
4. Hat hızı ve duruşlar. Hız düştüğünde kumaş aynı kamarada daha uzun kalır, kuruma profili değişir. Duruşlar da kayda geçirilir; enine bandın çoğu, hattın durduğu metrelerde çıkar.

Kumaşın kendisi de değişkendir. Ağır gramajlı kanvas ve gabardin daha çok flotte tutar, daha uzun kurur ve migrasyonun penceresi uzar. Hafif örmede sorun çıkarmayan bir reçete ağır dokumada sorun çıkarır.

Bir de teknedeki hava var. Fular teknesinde kabarcık biriktiğinde kumaş flotteyi noktadan noktaya farklı oranda alır; sıkma oranındaki bu dalgalanma kurutmada renk farkına dönüşür. Hava giderici yüzey aktifler bu yüzden fular reçetesinin migrasyonla ilgili parçasıdır. DK WET HGK ve DK WET HGC ECO bu ailede yer alır.

Migrasyon önleyici hangi iki yoldan çalışır?

Birincisi viskozite. Flottenin akma direnci artınca kılcal taşınma yavaşlar, boyanın kurutma süresi içinde gidebileceği mesafe kısalır.

İkincisi boyayı geçici bağlamak. Ürün boyayla ya da lifle etkileşip serbest boya derişimini düşürür; su yürüse de boya aynı hızda gitmez.

Hangi mekanizmanın baskın olduğu seçim sorusudur. Viskozite tarafı ağır basan ürün flottenin tamamını etkiler; boyayı bağlayan taraf ise boya sınıfına duyarlıdır ve reçete değiştiğinde davranışı da değişir.

Kurutma bittikten sonra ürünün ne olduğu formülasyona bağlıdır. Bir kısmı sonraki yıkamada veya buharlama sonrası durulamada kumaşı terk eder, bir kısmı bitim reçetesinde kalır ve tuşeye katkı verir. Hangisi olduğu reçete kurulurken bilinmelidir, çünkü kumaşta kalan film sürtme haslığını ve yapışmayı değiştirir.

Dozaj dar bir aralıkta tutulur. Yetersiz dozaj taşınmayı durdurmaz. Aşırı dozaj flotteyi kalınlaştırır; kalın flotte fularda eşitsiz sıkılır, silindir üzerinde birikme yapar ve tuşeyi sertleştirir. Dozajı yükselterek kenar-orta farkını kapatmaya çalışmak, aynı farkı başka sebepten yeniden üretir.

Derin Kimya'nın bu işi yapan ürünü DK COATIN MPR'dir ve diğer kimyasallar kategorisinde bulunur. Dozaj, viskozite ve uyumluluk değerleri ürünün teknik bilgi formunda verilir; hangi noktada çalışacağı kumaşa ve hat koşuluna göre numune ile belirlenir.

Pigment, dispers ve reaktif sistemlerde ne değişir?

Mekanizma aynı. Taşınan şey ve pencerenin ne kadar açık kaldığı değişir.

Pigment baskı ve pigment fular. Taşınan boya değil, pigment ve bağlayıcıdır. Bağlayıcı yüzeyde toplandığında renk verimi yükselmiş gibi görünür, ama sürtme haslığı ve yapışma bozulur. Kıvamlaştırıcı sistemi zaten flottenin içindedir; migrasyon önleyici eklenirken ikisinin birlikte davranışı denetlenir.

Dispers boya ve termosol. Dispers boya çözünmüş değil, dağıtılmış haldedir ve su filmiyle birlikte yürür. İş ilk kurutma bölgesinde biter; termosol fiksajına girildiğinde dağılım artık yerleşmiştir. Kontinü hatta düzeltme şansı kurutma çıkışında kalmaz.

Reaktif pad-dry ve pad-dry-pad-steam. Reaktif boya çözünmüştür ve hareket kabiliyeti en yüksek buradadır. Kurutma bittiği anda dağılım sabitlenir, buharlamada yalnız fiksaj olur.

Pad-batch. Kurutma olmadığı için migrasyonun bu biçimi doğmaz. Onun yerine rulonun dönmesi, açıkta kalan uçların kuruması ve bekleme süresi konuşulur. Pad-batch reçetesinde migrasyon önleyici gündeme gelmez.

Teşhisi doğrulamanın yolu nedir?

Hat üzerinde karar vermeden önce iki kontrol yapılır. İlki iki yüzü aynı ışık altında karşılaştırmak, ikincisi kesitte boyanın derinliğine bakmak.

Üçüncüsü laboratuvar kıyaslamasıdır: aynı flotteyle fularlanmış iki numuneden biri yavaş, biri hat profilinde kurutulur. Fark yalnız ikinci numunede çıkıyorsa teşhis kapanmıştır.

Ölçüm tarafında kural basittir: karşılaştırma her zaman aynı koşulda yapılır. Aynı ışık, aynı yön, kumaşın aynı yüzü. Spektrofotometreyle okunuyorsa okuma noktaları kumaş üzerinde işaretlenir ve ikinci partide aynı noktalardan okunur. Yoksa parti içi fark ile partiler arası fark birbirine karışır.

Aşağıdaki tablo bir kısayoldur, kanıt değil. Eşleşen satır bulunduğunda o satırın işaret ettiği yer gerçekten kontrol edilir.

Ne ters gider?

1. Dozajı yükselterek kapatmaya çalışmak. Flotte kalınlaşır, nipte eşitsiz sıkılır ve kapatılmak istenen kenar-orta farkı geri gelir.
2. İlk kamara sıcaklığını kademe kademe yükseltmek. Yüzey hızlı kabuklanır, ama kumaş aşırı kuruduğunda tuşe bozulur ve uç koyuluğu artar.
3. İki yüzlülüğü abraj sanıp egalizatör eklemek. Yanlış kutuya müdahale edilir; boya sarfı artar, görüntü değişmez.
4. Hafif kumaşta doğrulanmış reçeteyi ağır gramaja taşımak. Taşınan su miktarı değişir, aynı dozaj yetmez.
5. Laboratuvarda yavaş kurutulan numuneyle reçeteyi onaylamak. Yavaş kurutulan numune migrasyon göstermez, hat gösterir.
6. Migrasyon önleyiciyi flottenin diğer bileşenleriyle uyum denetlemeden karıştırmak. İyonik uyuşmazlık flotteyi kararsız yapar, çökelen madde silindirde iz bırakır.
7. Hat durduğunda kumaşı kamarada bırakmak. Duran kumaş bulunduğu yerde kurumaya devam eder ve o metreler farklı çıkar.