Kırık izi: halat neden hep aynı yerden katlanıyor

Kırık makinede tam olarak nasıl oluşuyor?

Kırık bir kimya olayı değil, bir mekanik olaydır. Kumaş jette veya overflow'da halat formunda döner. Halat düz bir boru değildir; her turda bir yerinden katlanır. Katlanma yeri her turda değişirse iz kalmaz. Aynı yere denk gelmeye devam ederse o çizgi kumaşın hafızasına yazılır.

İki bileşen gerekir. Birincisi tekrar eden bir kat. İkincisi o katı sabitleyecek kadar sıcaklık ve gerginlik. Biri olmadan kırık olmaz; ikisi bir araya geldiğinde kaçınılmazdır.

Katın aynı yere denk gelmesini besleyen şeyler bellidir. Halat uzunluğu makinenin çevrim boyuna oturuyorsa desen kilitlenir. Makine fazla dolduğunda kumaşın hareket alanı kalmaz. Nozul basıncı düşükse halat itilmez, sürüklenir. Flotte oranı kısaldıkça kumaş suda yüzmek yerine kendi üzerine biner. Boşaltma haznesinde katlanarak biriken kumaş, orada dakikalarca aynı kat çizgisiyle bekler.

Bu yüzden kırık şikâyeti geldiğinde ilk sorulacak soru kimyasal değil şudur: makinede kaç kilo var ve halat ne kadar uzun?

Kırık genellikle tek başına gelmez. Aynı hatta nüans farkı da oluşur ve parti çoğu zaman abraj şikâyetiyle raporlanır.

Hangi kumaşlar risk grubunda?

Kalın ve tok örgüler en baştadır. İnterlok, kaşkorse, üç iplik ve benzeri ağır örmeler kalın oldukları için katlandıkları yerde büyük bir eğilme gerilmesi taşır ve kat açılmaya direnir.

Viskon ayrı bir başlıktır. Islak halde mukavemeti düşer, şişer ve plastik davranır. Islak viskonda oluşan bir kat, kuru pamukta oluşan bir kattan çok daha kolay kalıcı hale gelir. Aynı mantık modal ve liyosel için de geçerlidir, derecesi farklıdır.

Polyester, özellikle mikrofilament kaliteler, farklı bir nedenle risklidir ve bu neden bir sonraki başlığın konusudur. Termofikse edilmiş her kumaş da aynı gruptadır: bir kez ısıl olarak şekillendirilmiş bir yapı, ikinci bir ısıl şekillendirmeyi de kabul eder.

Elastanlı kumaşlar sıcaklık ve gerginliği birlikte gördüğü için listeye girer. Saten ve sık dokumalarda ise kırık daha az oluşur ama oluştuğunda daha çok görünür; koyu renklerde gölge farkı hemen fark edilir.

Bir de halatın kendi etrafında burulması var. Örme kumaş halat formunda dönerken burulur, burulan halat sıkışır ve kat çizgisi keskinleşir. Burulmayı azaltan makine düzenekleri ve halat uzunluğu ayarı bu yüzden kırık konusunun parçasıdır.

Polyesterde kırık neden yıkamayla çıkmıyor?

Polyesterin amorf bölgeleri camsı geçiş sıcaklığının altında donmuş haldedir. Bu sıcaklığın üstünde zincirler hareket kazanır. Kumaş o sıcaklıkta katlı haldeyken soğursa zincirler yeni konumda yeniden donar. Kat artık kumaşın yapısının parçasıdır.

Literatürde polyester için camsı geçiş sıcaklığı yaklaşık 70-80 °C bandında verilir. Bu bir sınıf aralığıdır, ürün spesifikasyonu değildir; ölçüm yöntemine ve nem durumuna göre değişir. Pratikteki karşılığı şudur: dispers boyama sıcaklıkları bu bandın çok üstündedir, yani boyamanın her anı kırık sabitleme potansiyeli taşır.

Buradan çıkan sonuç sert: bu şekilde oluşmuş bir kırık yıkamayla açılmaz, yumuşatıcıyla gizlenmez. Açmanın tek yolu kumaşı yeniden aynı bandın üstüne çıkarıp katsız halde soğutmaktır, bu da çoğu zaman nüans ve tuşe riski demektir.

Pamuk ve viskonda durum daha affedicidir. Oradaki kat hidrojen bağlarının yeniden düzenlenmesiyle tutulur ve ıslatma ile büyük ölçüde geri döner. Reçineli buruşmazlık apresi görmüş pamukta ise durum yeniden polyesterinkine benzer. Elastanlı kumaşta ise kat hem polyester hem elastan tarafından tutulur, yani açma şansı daha da düşer.

Hiçbir şeye mal olmayan kaldıraçlar hangileri?

Kırık önleyici almadan önce tüketilecek bir liste var. Bunların hepsi proses parametresidir ve satın alma bütçesine dokunmaz.

Flotte oranı. Flotte uzadıkça kumaş suda daha çok yüzer, kendi üzerine daha az biner. Kısa flotte tasarrufu kırık ıskartasıyla ödenirse tasarruf değildir.

Yükleme. Makinenin nominal kapasitesi ile kırık riski olmadan çalıştığı kapasite aynı sayı değildir. İkincisi kalite bazında denenerek bulunur ve reçete kartına yazılır.

Halat uzunluğu. Halat boyunun makinenin çevrim boyuyla ilişkisi, katın aynı yere denk gelip gelmeyeceğini belirler. Parti bölerken bu ilişki gözetilir.

Makine hızı ve nozul basıncı. Halatın sürekli hareket etmesi katın yerini de sürekli değiştirir. Devir düştüğünde kat aynı yerde kalmaya başlar ve bunu kimse ekranda görmez.

Isıtma ve özellikle soğutma rampası. Kırıkların büyük bölümü soğutma aşamasında sabitlenir. Hızlı soğutma, o anda nerede kat varsa orayı dondurur.

Ön ıslatma. Kuru kumaşı doğrudan sıcak banyoya vermek, ilk turlarda sert ve kaygan olmayan bir halat üretir. Soğuk suda ıslatarak başlamak ilk turlardaki kat riskini düşürür.

Boşaltma sıcaklığı. Sıcak boşaltılan ve yığın halde bekleyen kumaş, makinede kazanılan her şeyi geri verir.

Polimerik mi, yağ bazlı mı?

Kırık önleyicinin işi yağlamaktır. Kumaşın kumaşa ve kumaşın metale sürtünmesini düşürür; halat katlanmak yerine kayar. İki farklı yoldan yapılır ve ikisinin bedeli farklıdır.

Derin Kimya tarafında DK ANTICREASE 1026, DK ANTICREASE 1010 ve DK ANTICREASE MAX polimerik ailededir; DK ANTICREASE OB yağ bazlıdır. Dozaj ve uygulama koşulları ürün ve makine bazlıdır: müşteriden bekleniyor.

İki ortak uyarı var. Birincisi, kırık önleyici de bir yüzey aktif sistemdir ve boyanın life gidişini etkileyebilir; koyu renklerde laboratuvar doğrulaması yapılmadan dozaj yükseltilmez. İkincisi, yağlayıcı kalıntısı kumaşta kalırsa sonraki apre adımına taşınır. Yıkama planı kırık önleyiciyle birlikte kurulur.

Seçim çoğu zaman makinenin köpük toleransında biter. Yüksek devirli jette köpük dolaşımı bozar, dolaşım bozulunca kırık riski zaten artar. Yanlış seçilen ürün, çözmeye geldiği sorunu büyütebilir.

Kimyaya mı, makineye mi bakmalı?

Kırık önleyici, makinenin yapamadığını yapmaz. Makinenin bıraktığı payı kapatır, o kadar.

Bir de bütçe tarafı var. Kırık önleyici her partide yeniden harcanır; yükleme ve flotte oranı ayarı bir kez yapılır ve kalır. Aynı sonucu veren iki yoldan hangisinin seçileceğini çoğu zaman bu fark belirler.

Kırık çıktığında ne yapılır?

1. Kumaş makinedeyken karar verin. Kırığın kalıcı mı geçici mi olduğu, kumaş ıslakken ve sıcaklık düşürülmeden en kolay anlaşılır.
2. Sıcaklığı indirin, flotteyi artırın ve halatı bir süre serbest gezdirin. Geçici katların önemli bölümü burada açılır.
3. Açılmıyorsa kırığın oluştuğu adımı bulun. Isıtma, sabit sıcaklık, soğutma ve boşaltma arasından hangisinde oluştuğu genellikle belli olur; kırık izinin kenarındaki nüans farkı ipucudur.
4. Kumaşı sıcak boşaltmayın. Boşaltma sıcaklığını düşürmek çoğu partide tek başına sonuç verir.
5. Kalıcı kırıkta rota kumaşa göre değişir. Pamuk ve viskonda nemli açık en kurutma, kalender veya sanfor bir şans verir. Polyesterde yeniden ısıl işlem gerekir ve bu, nüans ve tuşe riskini beraberinde getirir.
6. İkinci partiyi açmadan önce yükleme, flotte oranı ve devir değerlerini değiştirin. Aynı ayarla tekrar denemek, aynı sonucu tekrar satın almaktır.
7. Sonucu kalite ve makine bazında kaydedin. Kırık, kayıt tutulduğunda birkaç hafta içinde desen gösteren bir sorundur.